1665

In het Rijks Archief te 's Gravenhage trof ik een bijzondere schetstekening en veldwerken uit 1665 aan van een onbekende landmeter, voor het maken van een kaart van Ameland. Het waren 7 veldwerken o.m. over de wijze de opmeting en van de peiling van de hoogwaterlijn. Gezien de aard van deze veldwerken en het op de kaart aanwezige ruitennet, hebben we hier te maken met het eerste redelijk betrouwbaar exemplaar. De benaming "schetskaart" slaat dus niet op de wijze van opmeten, doch op het feit dat de kaart niet geheel is afgewerkt voor latere publicatie. Het is tevens de eerste kaart waarop geheel Ameland staat afgebeeld. Interessant is dat op deze kaart, naast andere benamingen, ook een tweetal huizen van het verloren dorpje Sier ("'t Zier" ) staan aangegeven. Dit is de eerste keer dat ik deze benaming op een kaart tegenkwam. Op de kaart uit 1749 van D.W.C. Hattinga (kopie uit 1731 van P. de la Rive) staan deze 2 huizen voor het laatst op een kaart vermeld. Bekend is dat ze door brand zijn verwoest.

Afmeting: 33 x 90 cm. Bron: Rijks Archief te 's Gravenhage.

Hierboven de "schetskaart" uit 1665, die verkleind is afgebeeld.

Een fragment van het westelijk gedeelte, waarvan ik voor de duidelijkheid zelf de aanwezige beschrijving op de kaart met rode letters heb weergegeven, worden hieronder nader verklaard.

A.: "Malhorn", B.: " 't Oud Vaarwater", C.: "De Kaap", D.: "Koudenburgs Hiem", E.: "De Kampen", F.: " 't Zier" (twee huizen), G.: " 't Moddergat", H.: " 't Geregt" (de galg), I:"Rogmolen", J.: "Oude dijk", K.: " 't Schuytegat", L.: "De Kreuil", M.: "Ballumer Rhe".

Detail van "'t Zier"  t.o.v. Hollum.

Detail van het " 't Geregt"  en de "Rogmolen"  tussen Hollum en Ballum.

In een heruitgave van 1969 van F.Alland's boek: "Het eiland Ameland en zijn bewoners" uit 1857, wordt in de bijlage aangehaald dat Douwe Appelman in 1969 de restanten van " 't Geregt" (de galgplaats) heeft gevonden, in de vorm van stenenfunderingsresten.

De oostkant van Ameland in 1665.

Detail van 't Oerd met de beschrijving: "Rijds Kamp" en "Oudhuyster Duynen". Ook zien we dat er in 1665 nog een tweetal overgebleven huizen stonden van het dorp Oosthuizen. In 1825 spoelden bij een zeer hoge vloed een aantal funderingsresten en waterputten bloot en vond men er nog zilveren en koperen geldstukken, waaronder een gedenkpenning uit 1584. (Bron: "Het Eiland Ameland en zijn bewoners" uit 1857 door F.Allan).