Welkom op de website

"Ameland te Kaart'

door Jan Bleeker

"Kaarten zijn onmisbaar om een stukje geschiedenis uit te kunnen beelden"

Als een vervolg op mijn eerdere website "Uit de historie van Ameland", te vinden onder de knop "Links", treft u hier een nieuwe website aan over al het kaartmateriaal dat ik in de loop der jaren over Ameland heb verzameld. Het betreft een toegevoegd hoofdstuk uit mijn in 1985 en 1987 verschenen boeken "Hollum 1830-32, de kadastrale voorgeschiedenis van een dorp op Ameland" (waarin is opgenomen "Ameland te Kaart"), dat op de genoemde website al wordt aangeroerd. Daar wordt ook dieper ingegaan op de geschiedenis van het oude Kadaster op Ameland in de jaren 1830-32 dan op deze website. 

Vooral in de begintijd van de cartografie moeten we terdege rekening houden met het feit dat het afgebeelde niet geheel overeen komt met de werkelijkheid. Het was Jacob Roelofs van Deventer die als eerste een methode van driehoeksmeting toepaste, die hij had overgenomen van zijn leermeester Gemma Frisius (1508-1555), die enigszins de werkelijke verhoudingen benaderden. Luitenant-generaal Baron Kraijenhoff was de eerste die gedurende 1802-1811 een sluitend en nauwkeurig driehoeksnet over geheel Nederland aanlegde. 

Omstreeks 1830 zijn er door het Rijks Kadaster vrij nauwkeurige plaatselijke driehoeksnetten tot stand gekomen, ter voorbereiding van de gehele kadastrale opmeting van Nederland. Zo ook voor het eiland Ameland, waarbij veelal de kerktorens, die immers overal goed waren te zien, als driehoekspunten gingen dienen. De toren van Ballum is hierbij als oorsprong gebruikt voor het plaatselijke coordinatenstelsel dat voor het gehele eiland ging dienen. Vanaf die tijd is er sprake van een nauwkeurige weergave van hetgeen later werd afgebeeld op de Kadastrale Minuutplans van 1832.

De door mij verzamelde kaarten van Ameland zullen zeker niet kompleet zijn. Het geeft echter wel de ontwikkeling van de cartografie voor dit eiland aan, vanaf 1524 tot heden. Door de grote invloed van de zee op het land, denk maar eens aan de grote stormvloeden tussen de 12de en de 15de eeuw, is de vorm van Ameland en daarmee geheel Nederland, door de jaren heen steeds weer veranderd. Ter verduidelijking zijn hier en daar ook wat foto's toegevoegd. Veel kaarten moesten eerst worden opgeknapt, gezien de slechte staat waarin zij zich bevonden. Ook hebben somminge kaartmakers hun kaarten voor een groot deel weer gekopieerd van hun voorgangers. De historische kaarten onderscheiden zich door de aanwezigheid van vaak prachtige ornamenten, die soms fraaier kunnen zijn dan de kaart zelf. Ook die heb ik weergegeven op deze website.

Voor zover dat mogelijk was heb ik ook mijn bronnen vermeld, om mede aan te geven dat ik met deze website geen enkel commercieel doel voor ogen heb.

In januari 2011 heb ik van deze website het boek "Ameland te Kaart" samengesteld van de hier getoonde kaarten, wederom zonder enig commercieel doel. Zie verder onder de knop "het Boek".

In het kwartaalblad van de stichting "De Hollandse Cirkel", een tijdschrift over het verleden van de Geodesie, is in maart 2011 een uitgebreid artikel opgenomen over beide genoemde websites en over het in februari 2011 verschenen boekwerk "Ameland te Kaart". Een zelfde soort artikel verscheen in 2011 (jaargang 8-4) in "Geo-Info", het vakblad van Geo-Informatie Nederland.

Onder de knoppen aan de bovenzijde, met veelal het jaartal van vervaardiging, treft u de verschillende kaarten van het eiland Ameland in chronologische volgorde aan, terwijl in het begin het vak als Landmeter, door de jaren heen, ook even onder de loep wordt genomen.

Laatste bijwerking: 7 augustus 2011.